Slaapapneu: symptomen, diagnose, behandeling en wat het met je slaap doet

Slaapapneu is de meest onderschatte slaapstoornis van Nederland. Geschat wordt dat meer dan de helft van de mensen met matige tot ernstige slaapapneu de diagnose nog niet heeft. Ze slapen slecht, zijn chronisch moe, en weten niet waarom. Terwijl de aandoening goed behandelbaar is en de risico’s van onbehandeld slaapapneu aanzienlijk zijn.

Wat is slaapapneu?

Slaapapneu is een slaapstoornis waarbij de ademhaling herhaaldelijk stopt tijdens de slaap. Het woord apneu komt van het Griekse “apnoia”: zonder adem. Elke ademstilstand duurt minimaal tien seconden en kan oplopen tot een minuut of langer. De meest voorkomende vorm is obstructief slaapapneusyndroom (OSAS): de bovenste luchtwegen worden geblokkeerd doordat de spieren van de keel en het verhemelte ontspannen tijdens de slaap, waarna de tong of het zachte weefsel de luchtweg afsluit.

Er zijn twee andere vormen, beide zeldzamer:
– Centraal slaapapneu: de hersenen sturen niet de juiste signalen naar de ademhalingsspieren. De luchtweg is open maar de ademhaling stopt toch.
– Gemengd slaapapneu: combinatie van obstructief en centraal.

De ernst van slaapapneu wordt gemeten via de apneu-hypopneu-index (AHI): het gemiddelde aantal ademstilstanden en gedeeltelijke blokkades per uur slaap.

Hoe vaak komt het voor?

Slaapapneu is een van de meest voorkomende chronische aandoeningen wereldwijd. Volgens een narratieve review gepubliceerd in PMC (PMC12562078, 2025) zijn wereldwijd circa 936 miljoen volwassenen van 30 tot 69 jaar getroffen door OSA. De prevalentie bedraagt 22 procent bij mannen en 17 procent bij vrouwen.

In cardiovasculaire klinieken is OSA aanwezig bij 40 tot 80 procent van de patiënten met hypertensie, hartfalen, coronairlijden, atriumfibrilleren of een beroerte. Ondanks die hoge prevalentie gaat naar schatting 50 tot 90 procent van de matig tot ernstige gevallen ongedetecteerd.

Symptomen van slaapapneu

De symptomen van slaapapneu zijn veelal indirect, wat de diagnose bemoeilijkt. Veel mensen herkennen ze niet als slaapstoornis maar als algemene vermoeidheid of ouder worden.

Nachtelijke symptomen:
– Luid snurken, vaak gevolgd door een stilte en dan een hortend geluid of happen naar adem
– Ademstilstanden die door de partner worden opgemerkt
– Onrustig slapen, veel bewegen
– Nachtzweten in de tweede helft van de nacht
– Frequent wakker worden, soms om te plassen (nycturie)
– Droge mond of keelpijn bij het opstaan

Dagelijkse symptomen:
– Extreme vermoeidheid ondanks voldoende uren slaap
– Ochtendhoofpijn
– Moeite met concentreren
– Prikkelbaarheid en stemmingswisselingen
– Overdag in slaap vallen op rustige momenten

Het meest kenmerkende signaal dat slaapapneu onderscheidt van gewone vermoeidheid: je slaapt acht uur maar voelt je niet uitgerust. Meer over dit patroon lees je in het artikel over moe wakker worden na 8 uur slaap.

Hoe weet je of je slaapapneu hebt?

De diagnose wordt gesteld via slaaponderzoek. Er zijn twee methoden:

Polysomnografie (PSG): het volledige slaaponderzoek in een slaapcentrum. De gouden standaard. Meet ademhaling, zuurstofgehalte, hersenactiviteit, spieractiviteit, hartslag en oogbewegingen gedurende een volledige nacht.

Ambulant slaaponderzoek (thuismeting): een vereenvoudigd apparaat dat je thuis draagt. Meet ademhaling, zuurstofgehalte en hartslag. Minder uitgebreid dan PSG maar voldoende voor de diagnose bij vermoeden van matig tot ernstig OSA.

De huisarts verwijst bij vermoeden van slaapapneu door naar een longarts, KNO-arts of slaapcentrum. De zorgverzekeraars vergoeden CPAP-behandeling volledig als de diagnose via slaaponderzoek is vastgesteld.

Is slaapapneu erfelijk? Er is een erfelijke component: aanleg voor een bepaalde anatomie van de bovenste luchtwegen, de neiging tot overgewicht en spierspanning van de keelspieren zijn deels genetisch bepaald. Een positieve familiegeschiedenis verhoogt het risico.

Risicofactoren

Wat slaapapneu doet met de slaap

Bij slaapapneu stopt de ademhaling tientallen tot honderden keren per nacht. Elke keer reageert het lichaam met een micro-arousal: een korte ontwaking om de ademhaling te herstellen. De persoon merkt dit zelden bewust, maar de slaap wordt voortdurend gefragmenteerd.

Het gevolg: de slaap komt nooit in de diepe herstelfasen die het lichaam nodig heeft. De slaaparchitectuur wordt ernstig verstoord. Diepe slaap (N3) en REM-slaap worden onderdrukt. Meer over het belang van diepe slaap lees je in het artikel over diepe slaap verbeteren.

Tegelijkertijd daalt het zuurstofgehalte in het bloed bij elke apneu. De hersenen en organen krijgen minder zuurstof. Het lichaam reageert met activering van het sympathische zenuwstelsel: cortisol en adrenaline stijgen, de hartslag versnelt, de bloeddruk stijgt. Dat herhaalt zich elke nacht, tientallen tot honderden keren. De nachtelijke hartslag en bloeddruk worden structureel hoger dan bij gezonde slapers. Meer over de nachtelijke hartslag lees je in het artikel over normale hartslag tijdens de slaap.

Andere gevolgen van de herhaalde apneu-episoden: nachtzweten door de stressrespons (meer hierover in het artikel over zweten in de slaap), droge mond door mondademhaling (meer hierover in het artikel over droge mond slapen) en nycturie door de nocturnale polyurie die slaapapneu veroorzaakt (meer hierover in het artikel over ’s nachts plassen).

Cardiovasculaire risico’s van onbehandeld slaapapneu

Dit is het deel dat de meeste mensen niet weten. Slaapapneu is niet alleen een slaapprobleem. Het is een onafhankelijke risicofactor voor ernstige cardiovasculaire aandoeningen.

Een systematische review en meta-analyse gepubliceerd in MDPI Medicine (2025), gebaseerd op 18 prospectieve cohortstudies met meer dan 25.000 deelnemers en een mediane follow-up van negen jaar, vond:

“OSA was associated with increased CV risk (pooled HR 1.82, 95% CI 1.45–2.28). Dose–response analysis showed a progressive risk increase: mild OSA (HR 1.21), moderate (HR 1.56), and severe (HR 2.45). Continuous positive airway pressure (CPAP) adherence (≥4 h/night) reduced risk (HR 0.76).”
— Systematic review & meta-analysis, MDPI Medicine (2025), doi:10.3390/medicina61111988

In gewone taal: ernstig slaapapneu vergroot het risico op hart- en vaatziekten met 145 procent ten opzichte van mensen zonder slaapapneu. CPAP-gebruik van meer dan vier uur per nacht vermindert dat risico significant.

Verder is vastgesteld:
– Bij 80 procent van de patiënten met resistente hypertensie is slaapapneu aanwezig
– Slaapapneu vergroot het risico op atriumfibrilleren twee- tot viervoudig
– Elk uur met zuurstofverzadiging onder 90 procent verhoogt het sterfterisico met 16 procent

Het slaapapneu-apparaat: CPAP

CPAP staat voor Continuous Positive Airway Pressure: continue positieve luchtdruk in de luchtwegen. Het CPAP-apparaat staat naast het bed en blaast via een slang en masker lucht onder lichte druk in de neus of neus en mond. Die luchtdruk houdt de luchtwegen open zodat geen apneu meer kan optreden.

Het effect is direct: de eerste nacht CPAP slapen resulteert bij de meeste patiënten al in een dramatische verbetering van de slaapkwaliteit. Diepe slaap herstelt, de slaaparchitectuur normaliseert, de ochtendvermoeidheid neemt af.

Soorten CPAP:
– Standaard CPAP: vaste drukinstelling
– Auto-CPAP (APAP): past de druk automatisch aan per ademhaling
– BiPAP (BiLevel PAP): geeft verschillende druk bij in- en uitademing, voor hogere drukeisen

Maskers:
– Neusmasker: alleen over de neus
– Mond-neusmasker: over neus en mond
– Neuspillen: kleine inserts in de neusgaten

Het maskertype en de drukinstellingen worden individueel bepaald in overleg met de longverpleegkundige of longarts. CPAP wordt vergoed door zorgverzekeraars na bevestigde diagnose via slaaponderzoek.

Andere behandelopties

Mandibulaire repositie-apparaat (MRA)

Een tandprothese-achtig apparaat dat de onderkaak licht naar voren houdt tijdens het slapen, waardoor de luchtweg groter blijft. Effectief bij mild tot matig OSA. Minder effectief dan CPAP bij ernstig OSA maar beter getolereerd door sommige patiënten.

Positietherapie

Bij patiënten waarbij slaapapneu uitsluitend of overwegend optreedt in rugligging, kan positietherapie helpen: een apparaatje of een speciaal shirt dat rugligging voorkomt. Effectief bij positie-afhankelijk OSA.

Leefstijlaanpassingen

• Gewichtsverlies bij overgewicht: vermindert vetophoping rondom de luchtwegen
• Alcohol vermijden voor het slapen: ontspant keelspieren
• Stoppen met roken: vermindert irritatie en zwelling van slijmvliezen
• Niet op de rug slapen

Chirurgie

Bij anatomische oorzaken (zeer grote amandelen, afwijkend neustussenschot) kan chirurgische correctie zinvol zijn. UPPP (uvulopalatopharyngoplastie) is effectief bij geselecteerde patiënten maar minder bewezen dan CPAP. Hypoglossale zenuwstimulatie is een nieuwere behandeling voor patiënten die CPAP niet verdragen.

Slaapapneu en andere klachten

Slaapapneu is een directe of indirecte oorzaak van veel klachten die mensen als losse problemen ervaren:

• Structurele slapeloosheid: meer hierover in het artikel over slapeloosheid
• Chronisch wakker worden ’s nachts: meer hierover in het artikel over ’s nachts wakker worden
• Verstoorde slaapcyclus: meer hierover in het artikel over de slaapcyclus

Wanneer naar de huisarts?

Raadpleeg een huisarts als:
– Je partner aangeeft dat je luid snurkt met ademstilstanden
– Je structureel moe bent ondanks voldoende slaap
– Je ochtendhoofpijn hebt
– Je overdag ongewild in slaap valt
– Je twee of meer keer per nacht wakker wordt om te plassen

De huisarts kan doorverwijzen naar longarts, KNO-arts of slaapcentrum voor een slaaponderzoek.

Veelgestelde vragen

Wat is slaapapneu?
Een slaapstoornis waarbij de ademhaling herhaaldelijk stopt tijdens de slaap. De meest voorkomende vorm is obstructief: de keel sluit tijdelijk af door ontspanning van de keelspieren.

Wat zijn de symptomen van slaapapneu?
Luid snurken, ademstilstanden opgemerkt door partner, extreem moe wakker worden, ochtendhoofpijn, concentratieproblemen en overdag in slaap vallen zijn de meest kenmerkende symptomen.

Hoe weet je of je slaapapneu hebt?
Via een slaaponderzoek (polysomnografie of ambulante meting). De huisarts verwijst door. Thuis een eenvoudige indicatie: als je snurkt én structureel moe bent ondanks voldoende slaap, is onderzoek zinvol.

Wat is een slaapapneu-apparaat?
Een CPAP-apparaat: een pomp naast het bed die via een masker lucht blaast in de neus of mond onder lichte druk. Houdt de luchtweg open en voorkomt apneu-episoden. Vergoed door zorgverzekeraar na diagnose.

Is slaapapneu erfelijk?
Gedeeltelijk. Aanleg voor bepaalde anatomie van de luchtwegen en overgewicht hebben een genetische component. Een positieve familiegeschiedenis verhoogt het risico.

Wat te doen tegen slaapapneu?
Na diagnose: CPAP is de meest effectieve behandeling. Aanvullend: gewichtsvermindering bij overgewicht, alcohol vermijden voor bed, stoppen met roken en niet op de rug slapen.

Conclusie

Slaapapneu is een veelvoorkomende, ernstig ondergediagnosticeerde aandoening met grote gevolgen voor slaapkwaliteit en cardiovasculaire gezondheid. De klachten zijn herkenbaar: luid snurken, extreem moe wakker worden en overdag in slaap vallen. De behandeling met CPAP is effectief, vergoed en werkt snel.

Wie de symptomen herkent, doet er goed aan een huisarts te raadplegen voor een slaaponderzoek. De risico’s van onbehandeld slaapapneu op de lange termijn, met name voor het hart, zijn te groot om te negeren.

Bronnen

Franklin, K.A. & Lindberg, E. (2015). Obstructive sleep apnea is a common disorder in the population. Journal of Thoracic Disease, 7(8), 1311-1322. doi:10.3978/j.issn.2072-1439.2015.06.11

PMC12562078 (2025). Sleep Apnea: The Slept-Upon Cardiovascular Risk Factor. Narrative review. Geraadpleegd via ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12562078

MDPI Medicine (2025). Association Between Obstructive Sleep Apnea and Cardiovascular Risk: A Systematic Review and Meta-Analysis of Prospective Cohort Studies. 18 studies, >25.000 deelnemers. doi:10.3390/medicina61111988. Geraadpleegd via mdpi.com/1648-9144/61/11/1988

PMC9388301 (2022). Obstructive Sleep Apnea and Cardiovascular Diseases: Sad Realities and Untold Truths. Geraadpleegd via ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9388301

Slingeland Ziekenhuis Slaapcentrum (2025). Gevolgen van obstructief slaapapneusyndroom. Geraadpleegd via slaapcentrum.slingeland.nl/gevolgen-van-obstructieve-slaap-apneu-syndroom

Thuisarts.nl (2026). Ik heb slaap-apneu en wil een behandeling kiezen. Geraadpleegd via thuisarts.nl/slaapapneu/ik-heb-slaap-apneu-en-wil-behandeling-kiezen